HOME

   VİDADAKİ BOŞLUK (BACKLASH)

 

 

 

 

 

 

 

Vidadaki boşluk (backlash) nedir ?

Boşluk (backlash) eksenin ters hareketi sırasında oluşan hareketsizliktir. Örnek olarak x ekseni pozitif yönde 1 inç hareketi için kumanda verilsin, eksen 1 inç hareket eder, hareketin bitiminde geriye doğru 1 inç ilerlemesi istendiğinde negatif yönde geri gelme hareketinin olabilmesi gerekir. Eğer bu hareket anında olamıyorsa negatif yönde 1 inç mesafeye hassas olarak dönemiyor demektir.

Boşluk (backlash) özellikle tam daire çalışmalarında kendini belli eder. Boşluğun mevcudiyeti dört eksende kötü bir şekilde sonuç verir. Normal kullanımda bile boşluk, hataya sebep olur. Bu nedenle bakım sırasında boşluğun ölçülmesi ile çalışmalarda bu hesaba katılarak koruyucu önlemler alınabilir.

Elektronik boşluk (backlash) giderme özelliği vardır. Bununla birlikte boşluk özelliği programdaki bazı parametreler kullanılarak, her eksendeki boşluğa bir miktar ekleme yapılarak telafi edilebilir. Boşluk giderme ile pozisyon hassasiyeti ayarlanırken, eğer makine gövdesi çok güçlü değilse (nazik), kaba işlemlerde oluşacak titreşimlerin yarattığı boşlukların önüne geçilemez. En iyi yol öncelikle kızak yapısını düzeltmektir; makinedeki pimlerin boşluklarını yok etmektir.

Eğer x ve y bölgelerinde büyük delik işlemi (boring) hassas işlenecekse boşluk (backlash) geri (ters) harekette pozisyon hatalarına sebep olur. Şekil-1 deki durumu göz önüne alın

Şekil-1

Büyük delik delme işlemi (boring) sırasında kesici, birinci delikten ikinci deliğe  x ve y ekseninde hareket eder. Üçüncü bir delik olduğunda y ekseninde geriye alma olacaktır. Eğer y ekseninde bir boşluk varsa y ekseni hareketinde bir daralma oluşacaktır. Dolayısıyla üçüncü delik backlash’den dolayı pozisyonunun dışında kalacaktır. Bu sebeplerden dolayı boşluk çözülmesi gerekli olan en temel sorundur. Amaç, pozisyon hareketlerindeki bu hatanın uzun vadede azaltılmasıdır.

 

Cnc makinelerle boşluğun alakası nedir?

Şekil-1 deki gibi iri bir vida ve buna uygun dişleri olan bir somun alındığında, bir elinizle somun bir elinizle vida tutulup ileri geri hareket ettirilirse, çok ufak bir hareket hissedilir. Bu hareket boşluktur. Vidanın somuna tam uymadığını gösterir. Vidada veya somunda bir boş alan vardır.

Boşluk (backlash) ölçülebilir. En basit yöntem; vidanın somunu bir yöne itebileceği yere kadar iterek ölçmek, sonra diğer yöne ne kadar ilerleyeceğini ölçmektir. Şekil-2 de vida sola dayanana kadar çevrilmiş vida ile somun arasındaki boşluk görünmektedir.

BACKLASH.png

Şekil-2

Şekil-2 deki vida inç başına 5 diş ise, bu vidanın 5 kere döndürülmesi 1 inç net hareketine sebep olur. Fakat başlangıçta bir boşluğunun olduğu şekilde görülmektedir. Vida 5 kere döndürüldüğünde sola doğru hareket edecek fakat hareket boşluk kadar az olacaktır. Vidanın dönmesi biraz fazla olduğunda boşluk kapanacaktır. Verilen dönme miktarı farklı olacağından Sistemi pozisyonlamada bu sorun olacaktır. Bu durumda, boşluk miktarı bilinirse eksenin yönüne göre bu miktar çıkarılır veya eklenir.

Boşluk giderme (backlash) yolları:

1.yazılımla boşluk giderme: bazı cnc yazılımlarında boşluğu giderme seçeneği mevcuttur. Her eksen için Vida ve somun arasındaki boşluk tespit edildiğinde bu miktar yazılıma yüklenir. Eksenin durumuna göre yazılım bu farkı ekler veya çıkarır.

Yazılım,işletilmeden önce kesin olarak backlash’in hangi tarafta olduğunu bilmek durumundadır. Bunun gereği, başlangıç veya home pozisyonunun negatif bölgeye kaydırılmasıdır.

1.somunda ve taşıyıcıda eylemsizlik olmalıdır. Eğer lineer rulmanlar düşük sürtünme ile kayıyorsa ve kızaklar çok ağırsa ve lineer sürücü sistemi kızakları uygun bir hızda kaydırıyorsa, vidanın durmasından sonra hareket devam ediyorsa  bu mümkündür. Bu durumda yazılım, vidadaki backlash’in hangi tarafta olduğunu yanlış algılar.

2.kızaklarda çalışan hiçbir iş mili olmamalıdır. Dönen bir makinede ise malzeme kesiciden somunun diğer tarafında boşluk kalacak şekilde uzak tutulmalıdır, yazılım da böyle düşünür.

Genel uygulamada somun vidaya her iki taraftan daima temas etmektedir. Çok sık yapılan ise 2 adet somunu vidaya koymak her birinin bir tarafa temasının sağlanmasıdır.

BACKLASH.png

Şekil-3 iki somunla boşluk alma

İki somunla boşluk almanın bazı sorunları vardır. Metal vida ve somunlar, somun tarafından tolere edilir, küçük pozisyon hataları, ısıya bağlı yapıda uzamalar olabilir. Fakat vidalar üzerinde plastik somun kullanıldığınsa sonuç şaşırtıcı olabilir.

Vidalı miller kullanılarak tasarlanmış hobi amaçlı makinelerde sorunu bu iki somunla çözmek mümkündür fakat karşımıza çıkan  sorun bu defa sürtünmedir. Profesyonel makinelerde çözüm daha farklı somunlarla çözülmüştür.